Prapaskenat e rikthimit në politikë të Fatos Nanos

Elisabeta Dosku

Ja se çfarë synon të bëjë ish-kryeministri pas takimit me Ilir Metën

Mes ngurrimit dhe morisë së kërkesave, ish-kreu i Partisë Socialiste, Fatos Nano, tani ka marrë një vendim: Të rikthehet bindshëm në politikën aktive. Edhe pse vetë Nano deklaron se ai kurrë nuk është tërhequr nga politika. Pas lajmit të publikuar në “Tirana Observer” për një bisedë telefonike mes Ilir Metës dhe Fatos Nanos, këta dy të fundit, kanë pasur para dy ditësh edhe një takim që ka zgjatur plot 7 orë.
Plani i Nanos
Duke qenë se takimi ka qenë vetëm mes Nanos dhe Metës, “Tirana Observer” ka kontaktuar me një numër të madh personazhesh pranë ish-kreut të PS-së, për planin e ish-it të tyre. Një rikthim, që këtë herë nuk u ngjan atyre që ai ka bërë më parë. Janë të tjera kushte, janë të tjera rrethana dhe më së shumti është në tjetër moshë dhe me të tjera ambicie. Megjithatë një gjë është e sigurtë, Nano do ta thotë fjalën e tij shumë shpejt.
84 votat në Parlament
Burimet pranë ish-kryeministrit thonë për “Tirana Observer” se gjatë takimit 7-orësh mes dy ish-kryeministrave socialistë, në qendër të bisedës kanë qenë çështjet kryesore të politikës së ditës në Shqipëri, ku ngjarja më kryesore është padyshim votimi i Gjykatës Administrative dhe reforma zgjedhore. Gjatë bisedës telefonike, kanë folur për mundësimin e krijimit të 84 votave në Parlament për të kaluar ligjin për Gjykatën Administrative, por edhe të ligjeve të tjera që kërkojnë një shumicë të cilësuar. Gjatë bisedës ata i janë rikthyer disa herë votimit të Gjykatës Administrative, ku si Meta ashtu edhe Nano kanë rënë dakord që votimi për këtë gjykatë është një kërkesë e aleatit tonë SHBA, dhe se duhet bërë gjithçka për miratimin e këtij ligji. Sipas burimeve pranë ish-kryeministrit, Nano do të synojë të bindë deputetë të PS-së që ta votojnë këtë ligj. Por, duke parë konfigurimin e grupit parlamentar socialist, Nano e ka shumë të vështirë që të gjejë më shumë se 10 deputetë përkrah tij. Pasi Edi Rama “e pastroi” që më 28 qershor grupin parlamentar nga mbështetësit e Nanos, dhe ata që mbetën, tashmë janë bërë njerëz të besuar të Edi Ramës, dhe vetëm tre deputetë kanë mbetur mbështetës të Nanos. Pra, ky numër prej deputetësh, nuk është numri magjik për të kaluar ligjet në Parlament.
Riaktivizimi i LMN-së
Ndërkohë të njëjtët bashkëpunëtorë të Nanos thonë se ky i fundit do të synojë të riaktivizojë grupin e Lëvizjes për Mendim Ndryshe në PS. Por edhe ky grup nuk është më aq i bashkuar sa më parë. Pasi dy nga deputetët e këtij grupi kanë pranuar ofertat e Ramës për të qenë kontribuues kryesor në organizimin e PS-së për zgjedhjet vendore.
Surprizat
Pas takimit ish-kreu i PS-së, Fatos Nano ka deklaruar se “shumë shpejt do të kemi surpriza në politikë”, duke nënkuptuar një konfigurim të ri të grupeve të deputetëve në Kuvend dhe kalimet e tyre nga opozita në mazhorancë. Nano nuk ka lënë pa komentuar edhe lajmin për martesën e Edi Ramës. “Unë dhe zoti Meta, jemi të martuar dhe ju e kuptoni që për cilën dasmë e kam fjalën”, tha me ironi ish-kreu i PS-së. Të dy politikanët më pas janë larguar së bashku në të njëjtën makinë, që drejtohej nga Nano, ku ky i fundit ka thënë sërish me ironi që “Prisni surpriza! Sot unë jam shofer i zotit Meta”. Ndoshta Nano mund të jetë “shofer” i Metës edhe në rrugën e re politike. Nano e ka theksuar disa herë që nga ai duhet të presim surpriza. Dhe në fakt ai ka treguar që lëvizjet e tij kanë qenë vërtet surprizuese. Dhe surprizat e Nanos nuk po i pret vetëm Partia Socialiste, por edhe kampi i mazhorancës....

Rikthimet e Nanos
Por çdo kush që ka ndjekur lëvizjet politike të Nanos, sidomos rikthimet e tij, mund të habitet me këtë rikthim të moderuar të tij. Pasi ish-kryeministri të gjitha rikthimet e tij në politikë i ka bërë mes zhurmës dhe bujës mediatike. Sa herë që Nano është larguar partia, por edhe nga qeveria, kur ishte kryeministër, ai është rikthyer me po të njëjtën model lëvizje: Shprehje publike në media e pakënaqësisë ndaj lidershipit, akuza për kopjim të modelit Berisha në drejtimin e punëve, nisje e një turi në bazën e partisë, grumbullimi i pakënaqësisë në grupin parlamentar dhe strukturat e partisë dhe së fundi vënia para kushtit: ose unë i pari, ose të gjithë të humbur.
Rikthimi i parë
Fatos Nano u largua në shtator të vitit 1998, pas trazirave që mbërthyen vendin pas vrasjes së deputetit demokrat Azem Hajdari dhe u rikthye në drejtimin e partisë pas një viti ku mundi në kongres me rezultat të ngushtë, kryeministrin e atëhershëm Pandeli Majko. Në shtator të 2001, Nano nisi një lëvizje të pagëzuar me emrin “katarsis”, lëvizje që solli rrëzimin e kryeministrit Meta, rikthimin në krye të qeverisë, por vetëm për disa muaj të Pandeli Majkos, dhe në fund lëvizja u kurorëzua me kthimin e Fatos Nanos si kryeministër.
Rikthimet e tjera
Dy kthimet e para, Nano i ka bërë kur Partia Socialiste ishte në pushtet. Tani PS-ja, ndodhet në opozitë, por në opozitë me udhëheqjen e saj është edhe ish-kryetari, për të cilin koha ka dëshmuar se është më aktiv kur nuk ka pushtet. Që nga 2005 e deri tani, Fatos Nano e ka bërë më se të qartë se ai dhe Edi Rama nuk mund të bashkëjetojnë në çatinë e selisë rozë. Që nga viti i largët i 2005-ës, sulmet e Nanos ndaj Edi Ramës kanë qenë të njëjta. Por edhe Edi Rama ia ka kthyer me të njëjtën monedhë, duke bërë që dy miqtë e vjetër të kthehen në armiq të përbetuar. Armiqësia e tyre kulmoi në zgjedhjen e Presidentit në vitin 2007, ku PS e la në baltë ish-kryeministrin në rrugën e tij drejt Pallatit të Brigadave. Por armiqësia së tyre, ka arritur kulmin, kur Edi Rama përjashtoi nga lista e deputetëve Fatos Nanon më 28 qershor 2009.

Nano-Meta, 20 vite mes miqësisë dhe kundërshtive

Ishte miqësia më e gjatë në politikën shqiptare. Që nga viti 1990 e deri në vitin 2001, Fatos Nano dhe Ilir Meta cilësoheshin si dyshja më e suksesshme në skenën politike. Kishin arritur të fiton zgjedhjet në 1997-n dhe përsëritën të njëjtën fitore në vitin 2000. Por interesat e dy liderëve të PS-së nuk ishin të njëjta. Nano i kish kthyer në rutinë largimet dhe kthimet e tij nga politika. Ndërkohë që ylli politik i Metës ishte në kuotën më të lartë gjatë viteve 1999-2000. Ishte kryeministri më i ri në Evropë dhe cilësohej si një nga më të suksesshmit në Shqipëri. Ndërsa Nano ishte tërhequr për një farë kohe, duke u mjaftuar me postin e kryetarit të parisë. Por skena idilike nuk zgjati shumë. Nano nuk mund të qëndronte shumë në hije. Në një miting të organizuar në Pezë, ish-kryeministri nisi sulmin frontal ndaj qeverisë “Meta”. Pas kësaj, në partinë më të madhe të vendit do të shpërthenin mëritë e grumbulluara mes Nanos dhe Metës. Nano e akuzon Metën për korrupsion dhe shpërdorim të pushtetit. Ndërkohë Meta nën kostumin e kryeministrit i përgjigjej në mënyrë më të moderuar. Për të gjithë përplasja mes Nanos dhe Metës është cilësuar si “dueli i dy elefantëve” në politikë. Por tani Nano dhe Meta duket se i janë rikthyer sërish miqësisë së dikurshme duke bashkëpunuar më njëri-tjetrin.

Historia e përplasjeve mes Nanos dhe Metës

Kjo luftë nervash mes Nanos dhe Metës bën që më 31 janar 2001, Ilir Meta të jepte dorëheqjen nga qeveria. Në deklaratën e shkurtër që do të bënte për mediat, Meta thotë se, “qeveria ka qenë nën një agresion sulmesh shpifjesh dhe qëndrimesh të papërgjegjshme dhe të pamoralshme të Fatos Nanos”. Por ky nuk ishte fundi. Nano merr drejtimin e qeverisë dhe e bën Ilir Metën zëvendëskryeministër. Por plaga e hapur mes tyre nuk u mbyll. Meta së bashku me mbështetësit e tij do ta vendoste shpesh herë në pozitë të vështirë qeverinë “Nano”. Ndërkohë që Nano nuk i la asnjë herë hapësirën e duhur zëvendëskryeministrit. Dhe, i gjithë debati mbyllet në kongresin e dhjetorit të vitit 2003. Fatos Nano rizgjidhet kryetar i Partisë Socialiste, Ilir Meta nuk hyn në Këshillin e Përgjithshëm Drejtues dhe bashkë me mbështetësit e tij largohet nga forumet drejtuese dhe mbështetësit e tij. Atëherë, Meta krijon partinë e re, e para që doli nga çarja e PS-së, Lëvizja Socialiste për Integrim. Kjo do të ishte dhe çarja më e madhe e PS-së gjatë gjithë historisë së saj./TiranaObserver/

10 gjëra qe nuk dini për gjumin

Gjumi është shumë i mirë për rikarikimin e trurit, qelizat autoriparohen dhe trupi fiton energji të reja. Gjumi mbetet ende objekt studimi, ëndrrat mbeten mister për shkencën, megjithatë mbi shumë aspekte është hedhur dritë.

Jo të gjithë kanë informacionin e duhur për gjumin, ndaj po ju tregojmë 10 kuriozitete që nuk i keni lexuar më parë.

1. Orët e nevojshme të gjumit, varen nga mosha
- 16 orë për të sapolindurit
- 10 orë për 3-18- vjeçarët
- 8 orë për 19-55- vjeçarët
- 6 orë për mbi 56-vjeçarët

2. Për sa kohë mund të mbijetosh pa gjumë? Nëse pa ushqim mund të jetosh edhe për dy javë, pasi kalojnë 11 ditë pa gjumë njeriu përjeton ‘gjumin e përjetshëm’.

3. Sa flenë kafshët? Më gjumashët janë koalat që flenë 22 orë në ditë, lakuriqët e natës që flenë 20 orë, milingonat e mëdha që flenë 18 orë, ndërsa më pak fle xhirafa me vetëm 2 orë në ditë dhe elefanti aziatik me 3 orë në ditë.

4. Kur delfini fle, vetëm gjysma e trurit të tij pushon, gjysma tjetër është aktive për të rregulluar ciklin e frymëmarrjes.

5.Të shohësh ëndrra është po aq e domosdoshme sa edhe të marrësh frymë. Personat që nuk shohin ëndrra tregojnë se kanë probleme me personalitetin.

6. 12 përqind e njerëzve shohin ëndrrat bardhezi. Në të kaluarën ky numër ka qenë më i lartë, por me shpikjen e televizorit me ngjyra numri ra në mënyrë drastike.

7.Endërrojmë fytyrat e personave që i kemi parë më parë, pavarësisht nëse i kujtojmë apo jo.

8. Vetem 5 minuta pas zgjimit 50 përqind e ëndrrave harrohen dhe brenda 10 minutave, 90 përqind e tyre zhduken njëherë e përgjithmonë nga kujtesa.

9. Një cift në katër fle në krevate të ndarë. Sipas disa testeve meshkujt, pas zgjimit nga një natë të cilën e ndanë shtratin me një grua, e kishin nivelin e stresit më të lartë krahasuar me meshkujt që flinin vetëm.

10. Çrregullimet, somnambulizmi janë anomali gjatë procesit të gjumit. Krime të ndryshme janë kryer gjatë gjendjes së gjumit të thellë

Edi Rama, në prag të martesës me pedagogen

Panorama Plus

Nuk kemi për ta parë vetëm tani e tutje në pritjet apo takimet ku do të jetë e nevojshme të ketë bashkëshorten në krah të tij. Kryetari i Partisë Socialiste, Edi Rama, njëkohësisht kryebashkiaku i Tiranës ka vendosur t’ua mbyllë gojën të gjithëve në lidhje me jetën private, me një vendim martese. Pas komenteve të shumta nga më të çuditshmet në lidhjet e tij me femrat, ka vendosur të bëjë një ndryshim drastik në jetën e tij, duke na suprizuar me një planifikim të beftë martese. Gjithçka është menduar për organizimin e një ceremonie dasme jo shumë të bujshme të Edi Ramës, me pedagogen e Shkencave Politike në nivelin Master pranë Universitetit Europian të Tiranës, me emrin Lindita Xhillari. Rama tashmë 46 vjeç, ka vendosur t’i japë një tjetër dimension jetës së tij duke e kurorëzuar me martesë lidhjen dyvjeçare me profesoreshën mbi 40 vjeç, një femër e këndshme dhe e zonja në profesionin e saj. Rama, i cili është duke jetuar këtë lidhje serioze më Linditën, për mëse një vit e ka mbajtur disi të fshehtë. Vetëm këto muajt e fundit ai ka dalë hapur në publik me Linditën, duke mos u fshehur nga askush më, ndërsa shijojnë një kafe, apo darkojnë diku në intimitet. Ndërkohë që pas dy vitesh të lidhur me njëri-tjetrin, Rama dhe Xhillari kanë nisur bashkëjetesën në një apartament pranë Radio- Televizionit Publik Shqiptar, duke dalë hapur si një çift tashmë, pa ndier nevojën që ta fshehin lidhjen e tyre. Kjo për faktin pasi shumë shpejt miqve të tyre të përbashkët do u bien në dorë ftesat e ceremonisë së tyre, që do organizohet së shpejti në Tiranë. Kjo është lidhja e parë e Edi Ramës që bëhet publike pas ndarjes së bujshme nga prezantuesja simpatike Rudina Magjistari, tre vite më parë, një histori që për katër vite që zgjati, iu bë publicitet shumë i madh në media. Por ndryshe nga Rudina, që njihej nga publiku si një imazh televiziv i lançuar prej vitesh në ekrane, kësaj here Edi Rama vendos të bashkëjetojë me një femër të një profili krejt tjetër, jo imazh i njohur mediatikisht, por një emër shumë i njohur në rrethet akademike dhe konferencat e ndryshme në lidhje me studimet në fushën e shkencave politike dhe sociologjisë. Mesa duket Rama e ka parë Xhillarin si modelin e duhur të femrës për ta pasur në krah. Është një histori kjo që pas disa lidhjesh “të dështuara” në jetën e tij, të krijojë një imazh të ri si figurë politike me një partnere në krah për të dalë tani e tutje me staturën e familjarit. Po kush është Lindita Xhillari me të cilën Edi vendos të martohet?! Lindita njihet si një femër e këndshme, e shkathët dhe shumë e zonja (me një eksperiencë të gjatë në organizatat joqeveritare). Nga miq e të dhënat e duhura për të qenë ajo zonja në krah të Edi Ramës, i përfolur deri tani për marrdhënie të vështira me femrat e jetës së tij.

Të dy të divorcuar
dhe me nga një fëmijë
Dhe në këtë bashkim të rrugëve të tyre të jetës, ata takohen me nga një eksperiencë të njëjtë divorci dhe nga një fëmijë pas nga martesat e tyre. Edi Rama nga martesa me aktoren Matilda Makoçi ka një djalë 19 vjeçar, Gregorin, i cili përveç shtatlartësisë ka trashëguar nga i ati pasionin për pikturën. Rama pavarësisht se është ndarë nga Matilda kur Gregori ishte foshnjë, ruan një komunikim dhe marrëdhënie të afërt dhe të vazhdueshme. Ndërkohë që po ashtu dhe Lindita, e cila ka qenë e martuar më parë është e divorcuar dhe ka po ashtu një vajzë 20 vjeçare. E shkuara e tyre e ngjashme në historitë personale të jetës, ndoshta ka qenë dhe një arsye për të marrë një vendim jo të nxituar për martesë.

---

Rama martohet pas tre vite ndarjeje nga Rudina Magjistari

Lidhja e fundit e bërë publike e Edi Ramës, ka qenë pikërisht me Rudina Magjistarin, e komentuar si një histori pasionante dhe mediatikisht e komentuar. Lidhja e tyre u bë publike pikërisht në vitin 2003, vit kur u konsidrua në momentet e saj më të mira, ndërsa ata dilnin hapur gjithandej si çift. Rudina, një prezantuese e njohur dhe e pëlqyer e spektakleve të ndryshme televizive, dhe Edi Rama, Kryetar Bashkisë së Tiranës, krijuan modelin e çiftit ideal në sytë e publikut. Por lidhja e tyre mori fund pas katër vitesh, ndërsa ata bashkëjetonin. Edhe pse u ndanë pas konflikteve mes tyre, e para që e deklaroi vetë ndarjen për gazetën “Panorama” ishte Rudina. Ajo foli në mënyrë shumë diplomatike për ndarjen, ekzaktësisht pas 1 viti e gjysmë që lidhja kishte marrë fund, pikërisht në kohën kur Rama kishte marrë mandatin e tretë si kryetar bashkie i Tiranës.

Linda Bashën, si e kam njohur

Henri Çili

Një lumë thirrjesh dynden në telefonin tim mëngjesin e së shtunës lidhur me lajmin që Linda Basha, gruaja e re e Edi Ramës, ishte lektore e Universitetit Europian të Tiranës. Të gjithë kërkonin të dhëna dhe fotografi të saj. Nuk kishte për bé asnjë të tillë. Ja, pra, cilësia e parë e Linda Bashës, personazhit më të njohur të kronikës së ditës: diskrecioni.

Media thuajse nuk kishte as edhe një fotografi të saj, thuajse nuk kishte asnjë bio apo story të saj, edhe pse në mjediset mediatike dhe politike të Tiranës kishte javë, muaj dhe ndoshta vite që përflitej për këtë lidhje dhe për shanset që ajo të përfundonte në martesë.

Profesoresha e ekonomisë, administratorja e lartë e administratës publike dhe aktivistja e shoqërisë civile, nga e shtuna nis një jetë të re, duke u vendosur në qendër të vëmendjes si bashkëshortja e liderit të opozitës shqiptare. Ajo vjen në krah të Edi Ramës, në një moment që ka më shumë se një specifikë. Vjen në krah të Edi Ramës, në kushtet kur Rama ka konsumuar martesa apo lidhje të mëparshme shumë e shumë të diskutuara në vëmendjen e opinionit publik. Linda Basha nga ana e saj ka konsumuar një martesë dhe vjen në krah të Edi Ramës para një momenti politik thelbësor për këtë të fundit: përpara një prove të madhe në karrierën e tij politike së cilës tashmë i hyn me një partnere zyrtare përkrah, një partnere që e kompleton në të gjitha drejtimet.

Ndërsa duhet respektuar deri në fund privacia, e drejta e dy qytetarëve të Republikës për të zgjedhur lirshëm një lidhje apo një martesë, nuk mund të thuhet se kjo martesë nuk do të ketë pasoja në jetën politike.

Dihet sot se martesa, bashkëshortësia në politikë është jo thjesht një akt në komunikimin politik, por edhe i jep rol përmbajtësor jetës së përditshme, sidomos jetës së një politikani. Pikërisht këtu Linda Basha ka se çfarë të japë realisht në personalitetin dhe veprimin e nesërm politik të Edi Ramës.

Duke e njohur Linda Bashën, prej vitesh gjatë pranisë në bordin e fondacionit “Soros” si dhe gjatë mësimdhënies në Universitetin Europian të Tiranës, me bindje të plotë them se në krah të Edi Ramës, përveçse një bashkëshorte dhe partnere, është tashmë edhe një prej këshilltareve dhe eksperteve më të mira, që Rama mund të kishte. Profesioniste, me karakter të fortë, racionale deri në fund dhe një person me vendimmarrje dhe lidership të brendshëm, Lindita Basha ka, megjithatë, diskrecionin e duhur për të mbajtur një pozicion dinjitoz në jetën publike, përkrah një politikani të fuqishëm.

Diskrecioni dhe kompetenca e bëjnë dhe me siguri do ta bëjnë lidhjen e tyre një partneritet real shumëplanësh, jo thjesht një akt privat, jo thjesht një lidhje mes një burri dhe një gruaje, por shumë më tepër: një solidaritet dy njerëzish që kanë vendosur të ndajnë bashkë pjesën e mbetur të jetës.

Urime për martesën, një kolegeje që e kam njohur veçse si një njeri të aftë dhe diskret!

Udhëheqësit shqiptarë nga 1920 -2010, të giithë të lindur në muajin tetor

MAPOONLINE

Tetori duket se është muaji i udhëheqësve shqiptarë. Nëse do bënim një statistikë të shpejtë të njerëzve që kanë dominuar jetën politike shqiptare, do vinim re se më të pushtetshmit, të majtë apo të djathtë, mbretër apo presidentë, kanë lindur pikërisht në muajin tetor. Të gjithë i takojnë shenjës së peshores, ndoshta për të peshuar e balancuar të kundërtat e politikës shqiptare. Të paktën të gjithë personat që kanë qenë dominues të politikës së shtetit shqiptar në nivel kryesor drejtues janë të lindur në tetor. Kështu për shembull është figura e Zogut për vitet 1920 – 1939, është figura e Jacomonit për periudhën 1939 – 1943, është Enver Hoxha për periudhën 1944 – 1985, Ramiz Alia për vitet 1985 – 1992 dhe Sali Berisha si president, kryeministër dhe lideri i opozitës së djathtë pas rënies së regjimit komunist. Këtu qëndrojnë edhe kryeministra përcaktues në momente historike si për shembull Sulejman Delvina apo Bashkim Fino.

Por tetori rezulton fatlum edhe për një sërë politikanësh të tjerë që kanë drejtuar ministri të shtetit shqiptar

1-Kryetarë shteti dhe kryeministra

Sulejman Delvina (u lind më 5 tetor 1884 në Delvinë).

Hap lavdinë e të lindurve drejtues të lartë në këtë muaj. Më 1920 ishte kryeministër i qeverisë së dalë nga kongresi kombëtar i Lushnjës, kuvend shumë përcaktues për Shqipërinë e pas vitit 1920. Pasi qeverisi për rreth 10 muaj, figura e tij vjen në zbritje, pavarësisht se në vitin 1921 është ministër i Punëve të Brendshme sdhe më 1924, në gjashtë muajt e qeverisë së Fan Nolit është ministër i Jashtëm.

Ahmet Zogu (u lind më 8 tetor 1895 në Burgajet të Matit).

Figura dominuese e jetës politike në vend në vitet 1920 – 1939. I vetmi që arriti të gjitha më të larta që mund të ofrojë një vend si Shqipëri, në të gjitha llojet e tyre. Më 1920, 1921 – 1924 dhe 1925 ministër i Punëve të Brendshme. Më 1922 – 1924, 1925 kryeministër. Më 1923 – 1924 drejtues i Partinë Popullore. Më 1925 – 1928 president i Republikës. Më 1928 – 1939 kryetar i shtetit me titullin Mbret të Shqiptarëve.

Francesco Jacomoni (u lind në Rexhio Kalabria më 11 tetor 1893).

Ndonëse nuk është shqiptar, Jacomoni ishte për 4 vjet kryetar i shtetit shqiptar në vitet 1939 – 1943 në pozicionin e mëkëmbësit të mbretit italian. Statusi i Shqipërisë gjatë regjimit fashist ishte ai që lindi nga i ashtuquajturi “bashkim personal” midis dy kurorash, sigurisht pas pushtimit fashist të 7 prillit. Nga pozita e mëkëmbësit, Jacomoni nxori shumë dekrete emërimesh e shpallje ligjesh. Më 1943 ai u zëvendësua nga mëkëmbësi tjetër që do ishte dhe i fundit, Alberto Pariani.

Bashkim Fino (u lind më 12 tetor 1961 në Gjirokastër).

Në politikën qendrore të shtetit hyn në vitin problematik 1997, teksa në muajt mars – korrik ishte kryeministër i qeverisë së Pajtimit Kombëtar. Më pas karriera e zotit Fino vijon më 1997 – 1998 zëvendëskryeministër dhe ministër i Pushtetit Vendor; më 1999 – 2001 ministër i Pushtetit Vendor; më 2001 – 2002 dhe 2003 – 2005 ministër i Punëve Publike dhe Turizmit.

Sali Berisha (u lind më 15 tetor 1944 në Viçidol të Tropojës).

Kardiologu i njohur, iu bashkua lëvizjes studentore në fund të vitit 1990. Pak javë më vonë ai u zgjodh kryetar i Partisë Demokratike, të cilën e udhëhoqi në zgjedhjet e para kuvendore në vend të 31 marsit 1991, të fituara nga Partia e Punës. Në zgjedhjet e ardhshme, ato të 22 marsit 1992, Partia Demokratike e udhëhequr nga zoti Berisha arriti shumicën. Kuvendi Popullor i dalë nga këto zgjedhje e zgjodhi president të republikës. Në këtë detyrë ai ishte në vitet 1992 – 1997. Në vitin 1997 u rizgjodh president, por dha dorëheqjen pas 3 muajsh me fitoren e zgjedhjeve nga koalicioni i majtë i kryesuar nga Partia Socialiste. Z.Berisha është figura më mbizotëruese gjatë tranzicionit politik. Përveçse president dhe aktualisht kryeministër i vendit në mandatin e dytë radhazi, ai ka drejtuar Partinë Demokratike në 9 vitet e saj në opozitë.

Enver Hoxha (u lind më 16 tetor 1908 në Gjirokastër).

Figura qendrore e gjysmës së dytë të shekullit të 20. Drejtues i Partisë Komuniste (më 1948 PPSH-së) në vitet 1943 – 1985. Më 1944 – 1954 kryeministër. Më 1944 – 1953 ministër i Mbrojtjes Kombëtare. Më 1945 – 1954 ministër i Punëve të Jashtme. Më 1945 – 1985 kryetar i Frontit Demokratik.

Ramiz Alia (u lind më 18 tetor 1925 në Shkodër).

Pasuesi i Enver Hoxhës. Më 1985 – 1991 sekretar i parë i KQ të PPSH-së. veç tyre ka ushtruar edhe detyrat të tjera si më 1955 – 1958 ministër i Arsimit dhe Kulturës. Më 1961 – 1985 anëtar i Byrosë Politike dhe sekretar i KQ PPSH-së për ideologjinë. Më 1982 – 1991 kryetar i Presidiumit të Kuvendit Popullor. Më 1991 – 1992 president i republikës. Dha dorëheqjen pas humbjes së zgjedhjeve të Partisë Socialiste në vitin 1992.

Ministrat e lindur në tetor

Ismail Lleshi (u lind më 2 tetor 1947, në Banisht të Dibrës).

Më 2000 – 2001 ministër i Mbrojtjes. Për shkak të mosmarrjes pjesë 6 muaj në punimet e Kuvendit të Shqipërisë, iu hoq mandati i deputetit.

Osman Murati (u lind më 7 tetor 1942 në Gur Lurë).

Më 1982 – 1990 ministër i Tregtisë së Brendshme.

Bajram Yzeiri (u lind më 7 tetor 1949) në Kosinë të Përmetit.

Më 1991 ministër i Rendit Publik.

Theodhori Bej (u lind më 7 tetor 1940 në Sotirë të Gjirokastrës).

Më 1991 kryetar i Komitetit të Punës dhe Mbrojtjes Sociale.

Viktor Doda (u lind më 10 tetor 1955 në Munaz të Mirditës).

Më 2001 ministër i Transportit. Më 2002 – 2005 ministër i Industrisë dhe Energjetikës.

Harilla Papajorgji (u lind më 11 tetor 1933, në Vlorë).

Më 1982 – 1985 kryetar i Komisionit të Planit të Shtetit.

Themie Thomai (u lind më 13 tetor 1945 në Goriçaj të Lushnjës).

Më 1976 – 1989 ministre e Bujqësisë.

Dhimitër Berati (u lind më 15 tetor 1886 në Korçë).

Më 1934 – 1936 ministër i Ekonomisë Kombëtare. Më 1941 –1943 ministër i Kulturës Popullore.

Rrapo Dervishi (u lind më 15 tetor 1922 në Mavrovë të Vlorës).

Më 1950 – 1953 ministër i Ndërtimeve. Më 1980 – 1982 ministër i Ekonomisë Komunale.

Muho Asllani (Artunda) (u lind më 17 tetor 1937 në Bërdicë të Poshtme në Shkodër)। Më 1979 – 1982 ministër pranë Këshillit të Ministrave.

Vladimir Hysi (u lind më 17 tetor 1950 në Vlorë).

Më 1991 – 1992 ministër i Rendit Publik.

Dashamir Kore (u lind më 17 tetor 1953 në Gjirokastër).

Më 1991 ministër i Drejtësisë.

Albert Brojka (u lind më 19 tetor 1958 në Tiranë).

Më 1994 – 1995 ministër i Industrisë, Transportit dhe Tregtisë. Më 1996 ministër i Punëve Publike, Rregullimit të Territorit dhe Turizmit.

Kosta Marku (u lind më 19 tetor 1880 në Topovë të Zagorisë, Gjirokastër).

Më 1943 ministër i Financave në kabinetin e Maliq Bushatit.

Hasan Dosti (u lind 24 tetor 1895 në Kardhiq të Gjirokastrës).

Më 1941 – 1942 ministër i Drejtësisë. Jashtë Shqipëri, kryetar i Ballit Kombëtar.

Kristo Floqi (u lind më 24 tetor 1873) në Korçë.

Më 1921 ministër i Arsimit.

Luan Skuqi (u lind më 25 tetor 1951 në Kavajë).

Në mars – korrik 1997 ministër i Arsimit dhe Sporteve.

Mihal Sherko (u lind më 27 tetor 1887 në Korçë).

Më 8 – 12 prill 1939 anëtar i ngarkuar për Punët e Jashtme Komiteti Administrativ i Përkohshëm.

Amerika nuk ëndërron më.

Joe Klein/Time/SHBA

Pak kohë më parë në Phenix, në një mbrëmje shumë të nxehtë një grup personash u mblodhën për të folur mbi atë çfarë ndodhë në Shtetet e Bashkuara. Pas pak momentesh u gjendën duke diskutuar mbi rënien e Perandorisë Osmane. Këto kohë ndodh gjithmonë kështu, kur amerikanët nisin e merren me politikë. Tema që përsëritet shpesh është që kohët më të bukura të kombit janë lënë pas, që bijtë tanë nuk do ta kalojnë aq mirë sa ne, që numri një sot është Kina. Grupi ishte ftuar nga Fred DuVal, zëvendëspresident i këshillit për arsimin e lartë në Arizona. Fred është demokrat, por në atë sallë ishin pothuajse të gjithë republikanë. I pari që e mori fjalën ishte Grant Woods, një ish-avokat i shtetit të Arizonës, që sapo ishte kthyer nga një udhëtim në Turqi. Woods tregonte se në atë vend kishte vërejtur një "melankoli të përhapur" që shkaktohej prej vetëdijes se "Turqia ka qenë një perandori e madhe, por sot nuk është më" dhe ndoshta nuk do të jetë më asnjëherë.

"Edhe unë që kam lindur në Amerikë", tha Woods, "jam rritur me bindjen që vendi ynë është numri një dhe i tillë do të jetë gjithmonë. Ndërsa tani të gjithë kanë frikë se mos ka filluar një rënie e pandalshme dhe që kjo administratë është duke e përshpejtuar këtë proces".

Woods është republikan dhe ka shprehur bindjet tipike të konservatorëve: në vend që të synojë dhe mbështesë sipërmarrjen private, Barak Obama është duke e udhëhequr vendin drejt një modeli asistencialist dhe interventist qeverisjeje, një moel shumë "europian". Eshtë një temë e dëgjuar shpesh, ndoshta është ajo mbizotëruese, por është vetëm një pjesë e ankthit që kam vënë re në diskutimet politike gjatë udhëtimit tim katërjavor nga njëri breg në tjetrin të Shteteve të Bashkuara. Dy javë para zgjedhjeve të mesit të mandatit amerikanët janë në një gjendje politike që do ta quaja të një vetëdije ekstreme politike. Dhe fushata elektorale paralajmërohet veçanërisht e nderë.

E demonstroi qartë njeriu që mori fjalën pas Woods. Kurt Davis, konsulent i marrëdhënieve publike për Partinë Republikane ishte dakord për faktin që "e majta ekstreme është duke mbytur vlerat amerikane". Megjithatë, ka shtuar ai, "kur klasa e mesme sheh nga e djathta kupton se është dënuar nga liberalizimi ekstrem, i cili ka zhvendosur jashtë vendit miliona vende pune. Në fund qytetarët ndiejnë që ua ka hedhur e majta dhe e djathta. Si mund t'u them sot bijve të mi që do të gjejnë një punë në një kompani të mirë dhe që pas tridhjetë viteve do të kenë një pension të mirë? Do të ishte gënjeshtër. Njerëzit kanë kuptuar që këto gjëra nuk ekzistojnë më, prandaj janë të zemëruar. Ishte ky zemërim që solli zgjedhjen e Obamës. Ai ishte prezantuar si kandidati antiestablishment. Por edhe McCain dukej si antiestablishment, edhe Bill Clinton. Megjithatë, më pas askush nuk bëri asgjë për të ndryshuar gjërat".

Ka folur me dhjetëra kandidatë dhe qindra zgjedhës. Zgjedhësit janë më elokuentë dhe më të paparashikueshëm se sa politikanët. Pothuajse të gjithë janë shumë të zhgënjyer nga mënyra se si mjetet e informimit e paraqesin debatin kombëtar. Tendenca është që kanë më shumë ankth se sa zemërim, edhe pse ajo një e tretë e elektoratit që manifeston zemërimin e vet - Tea Party - ka më shumë vizibilitet se sa Presidenti i SHBA dhe partia e tij. Republikanët kanë prirjen të jenë më zëfortë se sa demokratët dhe ofrojnë zgjidhje më të qarta: ulje taksash dhe reduktim të shpenzimeve publike.

Në të gjithë debatet ka një temë që rikthehet: reflektimi mbi parimet themelorë. Është si një moment reflektimi kombëtar. Të gjithë bien dakord me faktin që qeveria federale ka pësuar një shtrembërim thuajse të parikuperueshëm. Por argumenti që shkakton edhe zemërimin më të madh është padyshim sjellja e komunitetit financiar gjatë tridhjetë viteve të fundit dhe efektet që ka patur mbi ekonominë. Shumëkush ka nisur të ngrejë pyetje mbi vlerat e veta dhe verat e njerëzve që ka përreth. A është e drejtë të pushoh së paguari këstet e kredisë? Sipas një sondazhi të Pew Research Center, pothuajse një e treta e amerikanëve mendojnë që po. Po prindërit tanë, do të ndalnin ndonjëherë së paguari kredinë? Kurrë. E çfarë na thotë kjo për parimet tona morale? Fakti që shumë persona vendosin të mos paguajnë kredinë ka diçka të bëjë me rënien e këtij vendi? Lufta e përjetshme e nisur në 11 shtator 2001 është një tjetër element që provokon çorientim dhe zemërim.

E megjithatë, për çdo diskutim mbi Afganistanin ka 25 të tillë mbi Kinën: shqetësimi për ekonominë është shumë më i fortë se sa ai për terrorizmin. Kam njohur dy kandidatë republikanë që janë rezervistë në ushtri dhe që kanë bërë nga një turn jashtë vendit në vitet e fundit. Njëri quhet Rocky Razowsky dhe vjen nga Michigani, ndërsa tjetri është Joe Heck nga Nevada. Të dy e kanë shumë për zemër sigurinë kombëtare e megjithatë kanë shprehur dyshime serioze mbi rolin e SHBA në Afganistan. Sa herë që pyes ndokënd se çfarë mendon për luftën, reagimi i parë është indinjimi për koston e saj.

Nga një takim në tjetrin kam përshkuar me makinë distanca të gjata të peizazheve amerikanë. Gjatë këtyre udhëtimeve fillova edhe unë të pyes veten se çfarë mendoj për jetën politike amerikane, nga liberalizimi ekonomik deri tek spekulimet financiare, deri tek bazat në Gjermani dhe Okinaua. Udhëtimi me makinë për katër javë dhe pothuajse 11 mijë kilometra më bëri të heq dorë nga gazetat, revistat, librat. Kam parë TV kabllor maksimumi 15 minuta në ditë. Në fund isha i disintoksikuar dhe i transformuar. Isha çliruar nga politika dhe munda të shoh amerikanët ashtu si janë: të apasionuar dhe krenarë, injorantë dhe të mençur njëkohësisht.

Ndërkohë që opinioni publik jeton pasione të mëdha, Barak Obama jeton në një sferë të paarritshme, jashtë dhe mbi "rrëmujën". Presidenti është i respektuar, por nuk gëzon admirim të madh. Popullariteti i tij ka rënë kaq poshtë sa që kandidatët republikanë nuk flasin më për të. Më shumë janë të obsesionuar nga presidentja e kongresit, Nancy Pelosi dhe e përsërisin emrin e saj sikur të ishte një mallkim vudu. Një pjesë e opinionit publik është vërtet e bindur se Obama është një socialist apo një kriptomysliman që kërkon ta fundosë vendin. Dhe këto ide përsëriten në mënyrë obsesive nga një seri personazhesh televizivë.

Por njerëzit që kam takuar, edhe ata që e urrejnë Obamën, ishin thuajse gjithmonë shumë të edukuar dhe të sikletosur për ta thënë hapur, edhe pse kuptohej shumë mirë që e mendonin. Ndjesia mbizotëruese kundrejt Obamës, edhe mes kundërshtarëve të tij republikanë, është zhgënjimi: erdhi me goxha bujë, por nuk arriti rezultate të rëndësishme. Reforma e shëndetësisë dhe ajo e financës janë të pakuptueshme për shumicën e amerikanëve. Shpëtimi i Wall Street nga Bushi dhe Obama, shkaktoi reagime plot indinjatë. Më pak jopopullorë janë shpëtimi i GM dhe Chrysler, mbi të githa në vende si Lordstown, Ohio, atje ku kohët e fundit Chevrolet krijoi 1200 vende të reja pune. Manovra 787 miliardë dollarëshe për të rimëkëmbur ekonominë sot duket më pak e kritikuar, kjo falë skuadrave të punëtorëve që punojnë përgjatë autostradave në të gjithë vendin.

Ndërsa sa i përket temës së shpenzimeve publike, këtu mbizotëron skepticizmi. Të gjithë shfaqen shumë të ndjeshëm ndaj argumenteve që hidhen prej republikanëve, domethënë shpenzimet dhe marrëzia që karakterizojnë veprimet e demokratëve. Rezervisti i ushtrisë Joe Heck, i cili është edhe mjek, rendit një seri normash qesharake që përmban reforma shëndetësore. Njëra madje u imponon kompanive të vogla që të lënë një zonë të caktuar të vendit të punës për dhënie gjiri nga mamatë. Ky lloj invadimi ka zemëruar jo pak amerikanë, sidomos kur këta krijojnë përshtypjen që janë duke u fshehur problemet reale.

Në një farë kuptimi, Obama mbetet një mister edhe mes mbështetësve më të apasionuar. Nuk sfidon hapur republikanët, nuk u përgjigjet kritikave, nuk përfiton as nga rezultatet që ka arritur. "Disa javë më parë, ime më zbuloi se në llogarinë e saj kishte ardhur një bonus prej 250 dollarësh", më tregoi Anthony Smoot, që punon në Yuba City në Kaliforni. "Duke qenë se nuk kuptonte se nga i vinin, iu përvesha punës ta zbuloj. Në fund zbulova se ishte një rimbursim nga ana e qeverisë për ilaçet. Përse presidenti nuk e mori mundimin as të na thotë se nga vinin?" Në Detroit, një demokrate që quhet Terri Polidori, administratore në një kompani të vogël ndërtimi, më tha: "Javën kur kongresi miratoi paketat fiskale të parashikuara nga manovra ekonomike u shpërndava pagat punonjësve e u thashë: e shihni që në zarfa ka më shumë? Këto para më shumë ua dërgon Obama".

Misteri i Obamës del edhe më shumë në pah për shkak të mungesës së dukshmërisë dhe pasionit të presidentit sa i përket problemit numër një të vendit: punësimit. Tema më e debatuar në Uashington - stimuli i ekonomisë dhe reduktimi i deficitit - nuk gjen jehonë në pjesën tjetër të vendit. Të gjithë kritikojnë rritjen e shpenzimeve publike, por nëse u duhet të zgjedhin mes reduktimit të deficitit dhe veprave publike, preferojnë këto të fundit. Sa i përket punësimit, pozicioni i republikanëve është i qartë: të stimulohet sektori privat duke ulur taksat dhe thjeshtuar rregullat Ndërsa pozicioni i demokratëve nuk arrihet as të shjegohet. Për më tepër, administrata duket se e injoron tërësisht problemin kryesor të ekonomisë, domethënë që SHBA vazhdojnë të humbasin terren në sektorin e prodhimit.

Dhe kjo gjë shkakton zemërim në një pjesë të madhe të opinionit publik, që përfshin konservatorë dhe progresistë. Nuk është risi: fabrikat kanë nisur të mbyllen që në vitet shtatëdhjetë. Por me kalimin e kohës problemi u rëndua deri sa erdhëm në katastrofën që shkaktoi prepotenca e sektorit financiar. Bankierët që në vitet tetëdhjetë dhe nëntëdhjetë blenë kompani falë kapitaleve të marrë hua janë të njëjtët që, në vitet nëntëdhjetë dhe dymijë, kaluan tek ndërtimi për banesa duke krijuar produkte hipotekorë qesharakë dhe duke nxitur njerëzit pa të ardhura që të blinin shtëpi për të cilat nuk mund të paguanin. Këta bankierë shkaktuan rënien e vlerës së pronave të klasës së mesme: tashmë këtë e kanë kuptuar të gjithë. Më të vëmendshmit kanë kuptuar edhe që programi "të gjithë pronarë shtëpie" u promovua si nga demokratët, përmes shoqërive me pjesëmarrje të fortë publike si Fannie Mae dhe Freddie Mac, ashtu edhe nga republikanët.

Dhe ata edhe më të vëmendshmit kanë kuptuar se financierët janë pasuruar në mënyrë skandaloze duke luajtur bixhoz me produkte financiarë jo transparentë dhe pa rregulla, që lejonin të fitoheshin shuma të mëdha falë oshilacioneve të vogla të vlerës së huave.

Truri i çuar dëm

Amerikanët ndiejnë që roli themelor i financës është shpërdoruar. Financierët janë pasuruar në kurriz të industrisë së prodhimit, kanë tërhequr trurin më të mirë nga sektori prodhues për t'i orientuar drejt krijimit të instrumenteve të rinj financarë që, siç ka deklaruar ish-presidenti i Federal Reserve, Paul Volcker, nuk i kanë shtuar asgjë GDP-së së SHBA.

Përgjatë gjithë udhëtimit më vinte vazhdimisht në mendje një anektodë që vetë Volcker më tregoi pak kohë më parë. Episodi ndodh në vitet tetëdhjetë, kur pati një valë shkrirjesh dhe bashkimesh kompanish në të gjithë vendin. Volckerit i ish afruar një djalë që sapo kish bërë doktoraturën në inxhinieri aeronautike në Princeton dhe që donte të dinte se në cilën shoqëri të Wall Street ishte më mirë që të shkonte dhe të punonte. "Më fal, po përse nuk shkon tek Boeing?" e kish pyetur Volcker.

Djaloshi i ishte përgjigjur se tek Boeing mund të niste punë me një pagë 50 mijë dollarë në vit dhe ta përfundonte karrierën me 90 mijë dollarë në vit. "Në Wall Street, kaq para mund t'i bëj brenda një nate". Duke bërë të njëjtën zgjedhje, një brez i tërë të rinjsh u shkëputën nga industria dhe shkuan drejt prodhimit të mallrave virtualë si instrumentet financiarë.

Pjesa më e madhe e amerikanëve nuk besojnë që politikanët janë të prirur të pranojnë një diskutim për dëmshpërblime për këto teprime. Madje, janë të bindur se financierët kanë blerë heshtjen dhe bashkëpunimin e të dy partive. Indinjata ndaj Wall Street është e shoqëruar me një skepticizëm në rritje ndaj tezave liberaliste të thëna nga të gjithë ata që kanë qenë në Shtëpinë e Bardhë, nga Reagan e këtej. Bill Clinton thoshte se globalizimi ishte i pashmangshëm dhe hynte në një proces të natyrshëm: ekonomitë më të përparuara duhej të ofronin produkte më të përparuar, e për këtë arsye kishin nevojë për një forcë punëtore më të trainuar. Por ato teza nisën të fusin ujë atëherë kur vende si Kina dhe India nisën të lënë pas Amerikën në disa sektorë të teknologjisë së lartë, ndërkohë që sistemi arsimor amerikan u demonstrua i paaftë që të bënte të rritej niveli i aftësisë dhe specializimit të studentëve. Sipas në sondazhi të "Wall Street Journal", 86 përqind e amerikanëve besojnë se largimi jashtë vendit i vendeve të punës ka kontribuar për recesionin dhe shumica ka dyshime serioze për liberalizimin ekonomik.

E kish thënë Klinton që vendet e punës të zhdukur nga industria pordhuese nuk do të ktheheshin më dhe kish të drejtë. Por shumëkush do ta vlerësonte më shumë Obamën nëse ky do të tregonte më shumë grintë kundrejt Kinës. Nëse për shembull, do të miratonte ligjin që lejon të vendosen sanksione tarifore ndaj kinezëve për manipulimin e tyre me valutën. "Ajo që na frikëson më shumë është se mos SHBA humbasin supremacinë", më tha gjatë një takimi Annie Mariucci, presidente e këshillit për arsimin e lartë në shtetin e Arizonës.

Në Yuba City në Kaliforni, një lektor që quhet Bill Chavez më ftoi të shkoj për darkë me të dhe disa fqinjë të tij. Ishte një mbrëmje e nxehtë: Bill dhe bashkëshortja e tij sistemuan tavolinat në oborrin para shtëpisë në lagjen e Dunmore, njëra prej më të goditurave nga kriza e kredive. Fqinjësia ishte shumë interesante: nga njëra anë jetonin hindu me prejardhje nga pjesa indiane e Punjab, nga ana tjetër myslimanë nga pjesa pakistaneze. Në një moment erdhi një tjetër fqinj, një imigrant nga Zimbabve që studion për t'u bërë teknik sanitar dhe u bashkuan me ne edhe Jeannie Klever, sekretarja e Partisë Demokratike lokale bashkë me të shoqin, Dale. Fqinjët me origjinë meksikane që banojnë në anën tjetër të rrugës, një menaxher dhe një mësuese që punon në një shkollë dygjuhëshe u bashkuan me ne pasi ushqyen fëmijët. Bill, i cili vetë është gjysmë filipinas dhe gjysmë panamez, më shpjegoi se në Yuba City jeton komuniteti sikh më i madh në botë përveç atij indian.

Biseda preku argumente banale: që nga propozimi për të organizuar një festë në lagje deri tek stërvitja për futboll e fëmijëve. Një skenë tipike amerikane. Ndoshta nuk ishte Amerika që ka në mendje Sarah Palin, por ishte një demonstrim i parimit themelor të këtij kombi, që është edhe pika e fortë e tij: pavarësisht nga origjina dhe prejardhja, gjërat që kemi të përbashkëta si qenie nejrëzore kanë më shumë rëndësi se sa ato që na ndajnë.

Pas darke Bill më shoqëroi në një mbledhje të lagjes, ku dëgjova për të disatën herë të njëjtat ankesa: niveli i debatit publik, papunësia, kërcënimi kinez. Teksa dëgjoja, më vinte sërish në mendje skena tek shtëpia e Bill dhe Pattie. Më dukej jo thjesht një realitet, por një shpresë, një ëndërr: fqinjë që mblidhen në perëndim të diellit për të ngrënë pulë dhe spageti vegjetariane teksa fëmijët e tyre luajnë në rrugë.

Kur pyeta Boniface, imigrantin nga Zimbabve, nëse e kish imagjinuar pikërisht kështu Amerikën para se të vinte, ai m'u përgjigj: "Po, pikërisht kështu e kisha imagjinuar". Dhe piëkrisht kështu e kam imagjinuar gjithmonë, edhe unë: në më të mirën e vet. Por tani, në këtë stinë tensionesh të fortë, më duket thuajse një mirazh.

MËSUESI SANDER TROSHANI ISHTE MODEL I QYTETARISË SHKODRANE (1929 – 2010)

Nga Fritz RADOVANI:

Ishte muej gusht i vitit 1993 kur po ndigjojshe me vemendje shpjegimet e Dom Mikel Koliqit rreth biografisë së Tij. Ndaloi për pak kohë dhe në të gjithë ata njerzë që zuni në gojë nga të njohtunit e brezit të Tij të vjeter shkodranë veçoi emnin e një miku të vet, mësuesin e njohtun Pjeter Troshani…kryesisht per tiparet e Tija burrnore.

Ishte emni i babes së mikut tem Sandrit edhe ky mësues si i ati, një djalë që posa kishte fillue punën e mësuesit në Dukagjin kishte pasë rastin me u njohtë me metoden e të mësuemit me disa klasa fillore kolektive, gja të cilen e kishte vazhdue po ashtu edhe në Shirokë, ku tashma njihej si metodist i asaj mënyrë të mësuemit në qarkun e Shkodres. Flas per kohen që u njohëm në vitin 1956 në kabinetin metodik të Shkodres ku unë ishe me punë disenjator. Edhe pse Sandri ishte dhetë vjet ma i madh se unë me moshë mbas pak kohe nuk dallohej ky ndryshim mes nesh në mardhanjet tona shoqnore që shpejt u këthyen në miqësore po, por dhe të përjetshme deri sot që Miku i em nuk jeton ma. Pra, jo pak, por 54 vjet miq!

Sander Troshani ishte një mësues që dinte “me mësue” dhe per të gjithë ata që e njohtën Ai kujtohet per natyren e Tij pa ma të voglen kreni dhe gjithmonë modest. Fillova nga kjo cilësi e Tij, sepse ishte kjo që Sandrin e bani të dashtun dhe shumë të respektuem aty ku Ai punoi dhe ku Ai komunikoi me njerzit gjithë jeten e Tij. Sander Troshani kishte të gjitha mundësitë me ecë atëherë kur Atij i ofruen post dhe privilegje po t’ ishte shumë pak karrierist apo adhurues i sistemit komunist, mbasi Atij nuk i mungonte as shtytja as përkrahja nga disa njerëz edhe t’afert të cilët nuk arritën kurr me depertue në mbrendi të shpirtit dhe të mendimit Tij të formuem nga Baba dhe Nana e Tij të nderuem në mjedisin shkodranë. Sandri nuk ishte indiferent ndaj gjendjes politike dhe ekonomike të shoqnisë shqiptare, ndonse ishte shumë i matun dhe i kujdesshëm me të gjithë, mbasi spijunët e sigurimit komunist kishin mërrijtë me depertue deri mbrenda rrethit të afert të familjes e, kjo gja tek Sandri kishte ndikue për me krijue një neveri deri në urrejtje për sistemin komunist. Ai në rrethin shoqnor me sjelljen e vet dhe këshillat e vazhdueshme arriti me na formue dhe me na edukue edhe ne mënyren e të sjellunit me njerzit dashakëqijë, tue i dhanë me kuptue atyne se ne jemi vetem mësues fëmijësh e asgja ma shumë, “cilësi” që na mbrojti nga rreziku i madh ku u rranue dhe u shpartallue pjesa e madhe e rinisë shkodrane dhe e asaj shqiptare…Ai jo vetem njihte pasojat që sillte survejimi i sigurimit, apo ma keq angazhimi nder metastazat e tij, pra ajo ma e randsishmja per ne ishte mënyra sesi na duheshim me u ruejtë mos me hy fare në ato drrasa të kalbuna ku na rrezikohej gjithë jeta sikur të venim ndër to edhe majat e gishtave…e, kjo asht meritë e veçantë e Sandrit, që Ate e ban të paharrueshëm e shpeshë shpetimtarë të rrethit tone të ngushtë shoqnor edhe pse sot mjaft prej Tyne nuk rrojnë ma si, Zef Luigj Mjeda, Mark Çefa, Lorenc Mazi etj. të cilët ishin dhe mbeten perjetsisht Burra të Nderuem shkodranë. Mprehtësia dhe squtësia e Sandrit qendron pikërisht në mënyren modeste me të cilen Ai na shmangte nga çdo rrugë që na si të rinjë mund të hynim pa ditë se ku dalim dhe, tue analizue sot mësimet dhe këshillat e Sandrit mund të tham me plot gojë se Sandri asht kenë dhe mbetet një nga Ata Burra që kishte një intuitë të lindun per me edukue rininë antikomuniste.

Kjo veti kryesisht shoqnohej me një humor të hollë që fliste pak e ne ma të rijve në moshë na mësonte shumë. Ata që e njohten afer nuk besoj se mund të harrojnë qeshjen e Tij nënbuzë por kurr fyese. Syni i shndriste kur shihte pelqimin apo miratimin e mendimit të Tij korrigjues. Gjithmonë mësimet e Tij lidheshin me shembuj nga jeta e personaliteteve dhe njerzve të ditun që ka nxjerrë gjithnjë qyteti i Shkodres, ndonse me humor shpesh ata Ai ia dedikonte Shirokës…

Sandri nuk asht kenë asnjëherë i shkëputun nga bota e kulturës dhe artit edhe pse kishte mundësi me shkrue por edhe me i botue shkrimet e veta. Shumë pak ka lanë të shkrueme nga eksperienca e vet metodike dhe pedagogjike, mbasi nuk pranonte me njollosë edukaten, kulturen dhe traditat qytetare shkodrane me parimet e shkollës dhe shoqnisë komuniste. Ai asht i pari që ka shkrue historikun e shkollës së Shirokës, mbas vitit 1944 tue e cilësue si shkollë shqipe të parë, njëkohsisht edhe e hapun para asaj të Korçës, gja e cila vente në diskutim edhe diten e 7 marsit si “Dita e Mësuesit”, datë që ka shlye krejtë historinë e vertetë dhe shumë të vjeter të shkollave tona, tue fillue nga ajo e Pëdhanës e vitit 1639 e sa tjera mbas saj. Sandri në atë artikull madje shenon edhe se asht bazue në dokumentacionin e Kishës së Shirokës që ishte i ruejtun pranë Argjipeshkvisë Metropolitane të Shkodres, gja e cila i binte ndesh të gjithë dokumentave të shtetit komunist shqiptar, i cili perditë e pernatë punonte per falsifikimin e tyne. Aty në atë historik Sandri nuk mjaftohet me kaq, por edhe shenon emnat e shumë personave që nga komunistët apo pseudointelektualët e asaj kohë u konsideronin si armiqë...E kjo, mos harroni se nuk ishte gja e vogel dhe e paguximshme për atë kohë kur Sandri këta dokumenta po i shpallte botnisht në shtyp. Lexuesit besoj kujtojnë edhe studjuesin Gjush Sheldija, i cili per disa dekada nuk asht njohtë si i tillë, vetem se kerkonte me nxjerrë në shesh të vërteten e mohueme historike të kulturës së Shkodres.

Në shkrimet e Tija të pakta me karakter pedagogjik Sander Troshani ishte nder të parët dhe të paktit që nuk “dinte” ma ba hymje nder ta, ku meritat historike i perkisnin PPSH, apo ideve marksiste – leniniste që kishin pushtue mendjen dhe zemren e shkruesve servil të asaj kohë. Kjo asht një dishmi e saktë që tregon karakterin burrnor dhe të pathyeshem të Sandrit. Ai me këte qendrim vertetë mbeti vetem mësues, por mbeti mësues i nderuem dhe i respektuem nga gjithë opinioni shkodranë. Ai nderohej nga të gjithë ishnxanësit e Tij edhe per qendrimin moral si mësues, por ajo që do të ve në dukje asht se Ai mbeti pergjithmonë një edukator i dashtun edhe per prindët e sa e sa brezave që patne fatin me kalue fëmijt e tyne nder bankat e shkollave ku Sandri, me dashni e perkushtim punoi pa u kursye për edukimin e rinisë shqiptare. Edhe pse kishte vite që ishte largue nga fshati i Shirokës, Ai jo vetem kujtohej me respekt nga shiroksit, por edhe konsiderohej një nga mësuesit e pazevendsueshem në kohen mbas Tij.

Pak vite punoi edhe në Shkoder, kur mosha po bante punen e vet. Edhe pse Ai ishte në pension, kujtoj gjithmonë ishnxanësit kur kalonin pranë dhe posa e shihnin Sandrin nxirrnin duert nga xhepat për me përshndetë mësuesin e vjeter të tyne, per të cilin nuk i mungonte kurr nderimi i një kohe të papersëritshme kur edukoheshin prej Tij.

Në vitin 1990 më pat tregue sesi në mbasdreken e datës 10 Nandor, diten e shtune para se të thohej Mesha e parë në Rëmaj nga Don Simon Jubani, i kishte shkue në shtëpi sekretaria e partisë e rrethit të Shkodres, Maria Gjoni dhe i kishte kerkue që bashkë me vllaun e një miku të Sandrit (Rr.Nd.P.) me dalë dhe me pa nga një gjips i komitetit të partisë tek shkolla pyjore se kush nga arësimtarët atë ditë do të shkonte nder vorre... Sandri atyperaty i kishte refuzue kerkesen e saj, por ishte aq i zemruem me te dhe vllaun e mikut të vet, sa nuk e kishe pa ndonjëherë aq të shqetsuem gjithë vitet e miqësisë sonë, dhe ajo që e bante me shperthye me aq duf ishte kerkesa e Marijes per me u ba spijun kur komunizmit po i mbulohej vorri nga Don Simoni. Ishte hera e parë në jeten teme që nga goja e Sandrit ndigjova një shprazje kupe të mbushun me një urrejtje të papermbajtun per sistemin komunist dhe sigurimin e shtetit. Gjithë vitet e shoqnisë sonë unë nuk kujtoj një fjalë banale tue dalë nga goja e Atij burri edhe kur ishte mjaft i rij me moshë, mbasi vetë edukata e Tij ishte tipike e një djali të rritun dhe të edukuem në një mjedis shumë të formuem shkodranë. Sandri që në njohjen e parë me te, prezentonte origjinen e vet dhe ishte aq i çilter sa të joshte per vete. Unë nuk di asnjë rasë që një shok apo mik i yni të kenë shpreh dyshim per ndonjë fjalë të Sandrit ndonjëherë, sepse, Ai ishte gjithmonë i saktë dhe korrekt. Sandri asht një nga ata që verteton thanjen e vjeter se “shokët e Tij shpesh nuk persëriten ma...”

Shpirti i Tij i paster lexohej dhe shihej në Fëtyren e Tij, në buzqeshjen e Tij, në paraqitjen e Tij, në fjalen e Tij dhe në çdo veprim të Tij, sepse, gjithshka ishte e lindun dhe e brumosun me edukaten familjare të Sandrit që pamëdyshje ishte pasqyrë e qytetarisë shkodrane.

Me daten 9 Tetor 2010 Sander Troshani në moshen 81 vjeçare ndrroi jetë.

Me daten 9 Tetor Shkodra humbi një nga Burrat ma të nderuem të Saj...

Sander Troshani ishte me të gjitha tiparet e qytetarisë së paster të Shkodres.

Ai mbetet model i Burrit Shkodranë per brezat e ardhshme!

Melbourne, 13 Tetor 2010.

Ngujimi asht trishtimi, injoranca e shembtimi...

Nga Gjosho Vasija

.......................................

Lulash Dosa prej Bucakut,

seç ma ka atë tufë mustakut,

q'e ka shtrij per siper gojës

krejtë si sqapi i Marka Ndojës.

Seç po shifet ditë per ditë,

tue e krehë e kashagitë

se vendosë ka sot n'pleqni

me tregue nji t'fortë burrni,

por pa kenë mirë nder mustakë,

as burrnija s'ka nafakë...

Sot kerkoka me ngrehë lakun

nji gjaksorit me i marrë gjakun,

pra dikund ka çue nji fjalë"--

"--Mos mendoni se' u kam falë,!?

Por tashti që vdiç rregjimi

tashti shihni kush asht trimi,

prandej mbylluni në shpij,

per sa keni pleq e fmij,

se do t'marr un hak per gjyshin

që' e pàtë vra në dyztedyshin,

e per gjakun e harruem

der t'ju vras, jeni t'ngujuem."--

Tash Lulashi rrin e pret

pale sot kush kryet po' e qet,

e n'sa sillet n'per qytet,

hasë nji shoq që n'vuetje kjenë

t'internuem në Tepelenë...

Shternguen duer e u qafunë,

e n'bisedë të parë, filluen.:

"-Po ti Lulash këndej pari,

pse po u sillke si "gjendari?,

Fry e shfry porsi kendezi,

der i zverdhun si kinezi,

i pa rrumë si bubazhel,

dredhë mustakun kaçurrel,

diçka n'sy ti jep e merr

mos ke dalë me ba ndoj sherr?

Un të njof qysh n'Tepelenë

se do punve i ke lujtë fenë."-..

"--Po besa mor Gjosh Vasija,

jam tue pà te ajo shpija

athue kush po ma qet kryetë,

se nuk rrij per pa e mbytë,

pa e fergue si puna e mlyshit,

e me'i marrun hakun gjyshit."--.

"Po më thuej çka t'paskan bà

që kerkon gjithë kete hatà?

Kush bre t'keqen ta ka thurë

që kerkon me'u ba gjaksuer?

nuk kuptova çka the?..,mlyshin?

dikush don me t'fergue gjyshin?

"--Mos u tàllë Gjosho me plakun,

kam dalë sot me' i dhanë dajakun,

me allti me ia marrë hakun..

Gjyshi i tyne n'dyztedyshin

na ka vra bre katragjyshin,

e sot dola me marrë hak,

siç na thotë kanuni plak...

"--Nisu Lulash shko n'shtëpi

se po bahesh komedi,

len kanunin n'punë të vet,

ai tashma ka mbetë pa shndet

ç'se asht lindë tash njimij vjet,

kur malsija me qytet

kanë qenë krejtë analfabet.

Sot ti Lulash nga "kultura"

po ban krejtë si diktatura

që e vrau shqiptarin mbarë,

padrejtsisht trim e shkollar,

gjithsa patem dhe fetàrë,

sepse ishin shtasë nji copet,

ushqye trunin n'bagla lopet...

Pra dhe ti si injorant

arrogant e der pedant,

po kujton se asht e t'vjetrit

me i marrë shpirtin atij tjetrit.?.

Ndigjo Lulash mendezi,

me pasë pasë ndopak burrni

ti mendue do t'kishe ndrysh,

jo me marrun hak per gjysh,

e per krushk e katragjysh,

por per baben atë burrë t'mirë

që ta vrau partija n'Kir

komunistat kriminela,

me ato hyj neper kapela-

madje thotë kush pau me sy,

deri arra'i thyen mbi krye.

Por ti s'duhet me i marrë gjakun

dhe pse don kanuni hakun,

se n'shqipni ka hy shkollimi,

asht mbushë truni' e arsyetimi,

ka hy shkenca e perparimi,

nuk asht ma shqiptari mlysh,

sot mendimet i ka ndrysh,

per kto punë ka hy drejtsija,

s'ka nevojë ma ç'thotë malsija

jo kanuni,jo majmuni

e jo huni e tutkuni,

Shpirtin që njeriun gjallon,

vetem Zoti ja dhuron,

vetem Ai ka t'drejtë me e falë

vetem Ai ka t'drejtë me e ndalë,

askush tjeter në kete botë,

jo ma ti njeri i kotë,

rrotë e kotë sa'i autobotë."--

E Lulashi u nis dalë

sigurisht me bisht nder shalë,

e mustakët gjithë burrni

seç i hypen goj's permbi,

sa që trimi i jonë si" zanë"

që mendoi me trembë dyrnjanë,

mà nji fjalë nuk mujt me thanë....

Gjosho---Mergim 2010